ĐO TẦM VẬN ĐỘNG KHỚP: PHỨC HỢP VAI VÀ KHUỶU, CẲNG TAY

Bài viết minh hoạ chi tiết phương pháp đo tầm vận động khớp chi trên.

XEM LẠI: LƯỢNG GIÁ VÀ ĐO TẦM VẬN ĐỘNG KHỚP

Ghi chú viết tắt thước đo góc và các khớp bàn tay

S: Cành cố định (stationary arm)
F: Trục thước đo (fulcrum)
M: Cành di động (movement/movable arm)
CMC = carpometacarpal: cổ (tay) – bàn (tay)
MCP = metacarpalphalangeal: bàn ngón
PIP = proximal interphalangeal: liên ngón gần
DIP = distal interphalangeal: liên ngón xa

ĐO TẦM VẬN ĐỘNG PHỨC HỢP KHỚP VAI

Cách đo

Động tác	Tư thế bệnh nhân	Đặt thước đo góc	Tầm độ bình thường	Ghi chú
Gấp	Nằm ngửa, khuỷu duỗi, cẳng tay ở tư thế trung tính sấp/ngửa, hai gối gập và bàn chân đặt lên mặt giường	S: song song với đường nách giữa của thân F: mặt ngoài của củ lớn M: đường giữa mặt ngoài xương cánh tay đến lồi cầu ngoài	0–180°	Tư thế thay thế: ngồi
Duỗi	Nằm sấp, khuỷu tay gấp nhẹ, cẳng tay trung tính	S: song song với đường nách giữa của thân F: mặt ngoài của củ lớn M: đường giữa mặt ngoài xương cánh tay đến lồi cầu ngoài	0–60°	Tư thế thay thế: nằm ngửa cạnh mép giường, nằm nghiêng hoặc ngồi
Dạng	Nằm ngửa, vai xoay ngoài	S: song song với đường giữa mặt trước của xương ức F: gần mặt trước mỏm cùng vai M: đường giữa trước của xương cánh tay	0–180°	Tư thế thay thế: ngồi
Xoay ngoài	Nằm ngửa, vai dạng đến 90°; khuỷu gập 90°	S: vuông góc với mặt sàn F: mỏm khuỷu M: dọc theo xương trụ đến mỏm trâm trụ (styloid process)	0–90°	Đặt một cuộn khăn nhỏ cạnh khuỷu để đảm bảo xương cánh tay song song với mặt giường Tư thế thay thế: nằm sấp
Xoay trong	Nằm ngửa, vai dạng đến 90°; khuỷu gập 90°	S: vuông góc với mặt sàn F: mỏm khuỷu M: dọc theo xương trụ đến mỏm trâm trụ	0–70°	Đặt một cuộn khăn nhỏ cạnh khuỷu để đảm bảo xương cánh tay song song với mặt giường. Tư thế thay thế: nằm sấp
Dạng ngang	Ngồi – vai dạng 90⁰, xoay trung tính; khuỷu tay gấp; cẳng tay trung tính	S: vuông góc với thân F: ngay trên đỉnh mỏm cùng vai M: song song với trục dọc của xương cánh tay	0–45°	Một lựa chọn tư thế khởi đầu khác là vai gấp 90⁰, xoay trung tính; khuỷu tay gấp; cẳng tay trung tính. Cần ghi lại vị trí khởi đầu sử dụng. Khi đó dạng ngang sẽ là 135°
Khép ngang	Ngồi – vai dạng 90⁰, xoay trung tính; khuỷu tay gấp; cẳng tay trung tính	S: vuông góc với thân F: ngay trên đỉnh mỏm cùng vai M: song song với trục dọc của xương cánh tay	0–135°	Một lựa chọn tư thế khởi đầu khác là vai gấp 90⁰, xoay trung tính; khuỷu tay gấp; cẳng tay trung tính. Cần ghi lại vị trí khởi đầu sử dụng. Khi đó khép ngang sẽ là 45°

Hình ảnh minh hoạ

ROM gấp vai, tư thế khởi đầu và kết thúc

ROM duỗi vai, tư thế khởi đầu và kết thúc

ROM dạng vai, tư thế khởi đầu và kết thúc

ROM xoay ngoài và xoay trong vai, tư thế khởi đầu (a) và kết thúc (b, c)

ROM dạng ngang và khép ngang khớp vai. a) tư thế khởi đầu thông thường, b) tư thế khởi đầu thay thế, c) tư thế kết thúc khép ngang, c) tư thế kết thúc dạng ngang

ĐO TẦM VẬN ĐỘNG KHỚP KHUỶU

Cách đo

Động tác	Tư thế bệnh nhân	Đặt thước đo góc	Tầm độ bình thường	Ghi chú
Gấp	Nằm ngửa, vai ở tư thế 0° gấp/duỗi/dạng, cẳng tay quay ngửa	S: đường giữa mặt ngoài xương cánh tay F: lồi cầu ngoài M: đường giữa mặt ngoài xương quay	0–150°	Đặt cuộn khăn mặt sau đầu dưới xương cánh tay
Duỗi	Nằm ngửa, vai ở tư thế 0° gấp/duỗi/dạng, cẳng tay quay ngửa	S: đường giữa mặt ngoài xương cánh tay F: lồi cầu ngoài M: đường giữa mặt ngoài xương quay	0–10°	Đặt cuộn khăn mặt sau đầu dưới xương cánh tay

Hình ảnh minh hoạ

ROm duỗi khuỷu (a) và gấp khuỷu (b)

ĐO TẦM VẬN ĐỘNG CẲNG TAY (KHỚP QUAY TRỤ TRÊN VÀ DƯỚI)

Cách đo

Động tác	Tư thế bệnh nhân	Đặt thước đo góc	Tầm độ bình thường	Ghi chú
Quay sấp(pronation)	Ngồi – vai ở tư thế 0° trung tính gấp/duỗi/dạng, khuỷu tay gấp 90⁰, cẳng tay ở tư thế trung tính sấp/ ngửa. Bệnh nhân có thể nắm một vật thẳng, dài (như một cây bút)	S: song song với đường giữa mặt trước xương cánh tay (vuông góc với sàn) F: bên ngoài và ngay gần mỏm trâm trụ M: mặt mu đầu dưới của xương cẳng tay hoặc song song với cây bút	0–80°	Tránh dạng xương cánh tayNếu bệnh nhân cầm vật như bút cần đảm bảo nắm chặt
Quay ngửa (supination)	Ngồi – vai ở tư thế 0° trung tính gấp/duỗi/dạng, khuỷu tay gấp 90⁰, cẳng tay ở tư thế trung tính sấp/ ngửa. Bệnh nhân có thể nắm một vật thẳng, dài (như một cây bút)	S: song song với đường giữa mặt trước xương cánh tay (vuông góc với sàn) F: bên ngoài và ngay gần mỏm trâm trụ M: mặt mu đầu dưới của xương cẳng tay hoặc song song với cây bút	0–80°	Tránh dạng xương cánh tayNếu bệnh nhân cầm vật như bút cần đảm bảo nắm chặt