HOẠT ĐỘNG TRỊ LIỆU: “CHÌA KHÓA VÀNG” GIÚP TRẺ KÉM TẬP TRUNG

Giới thiệu: Một Cái Nhìn Thân Thiện về Hoạt Động Trị Liệu

Là cha mẹ, thật khó khăn khi chứng kiến con mình loay hoay tập trung vào bài vở, chật vật với các công việc ở nhà, hay thậm chí lạc lõng ngay trong lúc vui chơi. Bạn không hề đơn độc. Hoạt động trị liệu (HĐTL) nhi khoa là một lĩnh vực chuyên sâu, giúp trẻ em phát triển các kỹ năng cần thiết để tham gia vào những công việc hàng ngày—mà chúng tôi gọi là các “hoạt động”.

“Hoạt động” của một đứa trẻ bao gồm mọi thứ, từ việc tự mặc quần áo, hoàn thành bài tập, đến việc chơi đùa và kết bạn. Mục tiêu của chúng tôi là trang bị cho mỗi em những công cụ cần thiết để phát huy hết tiềm năng của mình.

Sự chú ý là kỹ năng nền tảng. Khi một đứa trẻ gặp khó khăn trong việc tập trung, ảnh hưởng của nó có thể lan ra mọi mặt của cuộc sống.

• Tại trường học: Khả năng tập trung kém có thể dẫn đến kết quả học tập sa sút, khó ghi nhớ lời giảng của giáo viên.
• Tại nhà: Trẻ có thể khó tuân theo các chỉ dẫn, khiến những việc đơn giản như chuẩn bị đi ngủ trở thành một thử thách.
• Trong tương tác xã hội: Trẻ có thể bỏ lỡ các tín hiệu giao tiếp, mất hứng thú giữa cuộc trò chuyện và khó kết bạn.

Hình: Trẻ không chú ý, kém tập trung ở lớp học

Bằng cách tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố cốt lõi của sự tập trung, chuyên gia HĐTL có thể xác định đúng thách thức và xây dựng chiến lược hiệu quả để hỗ trợ con bạn.

XEM THÊM: CHƠI VÀ VUI ĐÙA. PHẦN 2. Ý NGHĨA CỦA CHƠI TRONG HOẠT ĐỘNG TRỊ LIỆU

Các Yếu Tố Cốt Lõi Của Sự Tập Trung: Chuyên Gia HĐTL Nhìn Vào Đâu?

Để giúp một đứa trẻ cải thiện sự chú ý, chúng ta cần hiểu các kỹ năng nền tảng đằng sau nó. Chuyên gia HĐTL tập trung vào hai lĩnh vực chính: chức năng điều hành và xử lý cảm giác.

Chức năng Điều hành: “Vị Giám Đốc” Của Bộ Não

Hãy tưởng tượng chức năng điều hành như một “vị giám đốc” bên trong bộ não, giúp chúng ta lập kế hoạch, tập trung, ghi nhớ và xử lý nhiều việc cùng lúc. Khi kỹ năng này còn yếu, việc duy trì sự tập trung sẽ vô cùng khó khăn.

Kỹ năng Điều hành	Ý nghĩa	Biểu hiện ở trẻ
Kiểm soát Cảm xúc	Khả năng quản lý cảm xúc để phản ứng phù hợp.	Đối phó với sự lo lắng trước bài kiểm tra mà không suy sụp.
Trí nhớ làm việc	Khả năng ghi nhớ thông tin và sử dụng nó.	Nhớ và làm theo một chỉ dẫn có nhiều bước như “lấy sách toán ra và mở trang 57”.
Tư duy Linh hoạt	Khả năng thích ứng với những thay đổi bất ngờ.	Chấp nhận giờ ra chơi bị hủy do trời mưa mà không nổi nóng.
Bắt đầu Nhiệm vụ	Khả năng bắt tay vào làm một việc mà không trì hoãn.	Bắt đầu làm bài tập ngay sau khi được yêu cầu.
Lập kế hoạch/Ưu tiên	Khả năng vạch ra các bước để đạt mục tiêu.	Lên kế hoạch các bước cần làm để hoàn thành một bài báo cáo sách.

Hình: Chức năng điều hành 

XEM THÊM: CHỨC NĂNG ĐIỀU HÀNH VÀ RỐI LOẠN CHỨC NĂNG ĐIỀU HÀNH.

Xử lý Cảm giác: Cách Bộ Não “Đọc” Thế Giới

Xử lý cảm giác là cách bộ não tiếp nhận và phản ứng với thông tin từ các giác quan (nhìn, nghe, chạm…). Một số trẻ có thể quá nhạy cảm với tiếng ồn và dễ bị quá tải, trong khi những trẻ khác lại cần nhiều kích thích hơn để cảm thấy tỉnh táo. Cả hai trường hợp này đều ảnh hưởng trực tiếp đến sự tập trung.

Để giải quyết, chuyên gia HĐTL thường xây dựng một “chế độ ăn uống cảm giác” (sensory diet). Đây không phải là về thức ăn, mà là một kế hoạch cá nhân hóa các hoạt động cung cấp đúng lượng kích thích cảm giác mà trẻ cần. Mục tiêu là giúp trẻ đạt trạng thái “vừa phải” – sẵn sàng để học hỏi và tập trung.

Ví dụ: 10 phút nhảy trên bạt lò xo trước khi làm bài (kích thích vận động), nghe nhạc êm dịu qua tai nghe khi đọc sách (chặn tiếng ồn), hoặc nghỉ giải lao để nặn đất sét (kích thích xúc giác).

HÌnh: Nhảy bạt lò xo

XEM THÊM: ĐẠI CƯƠNG TRỊ LIỆU TÍCH HỢP CẢM GIÁC

“Hộp Đồ Nghề” Của Chuyên Gia HĐTL: Các Chiến Lược Thực Tế

Hoạt động trị liệu sử dụng các phương pháp thực hành, hấp dẫn và dựa trên trò chơi để xây dựng kỹ năng một cách tự nhiên.

Sửa đổi Môi trường: Thiết Lập Để Thành Công

Đôi khi, rào cản lớn nhất đến từ môi trường xung quanh. Chuyên gia HĐTL hướng dẫn gia đình cách điều chỉnh không gian sống để giảm gánh nặng cho não bộ của trẻ. Khi bộ não không phải làm việc quá sức để lọc bỏ sự lộn xộn, nó sẽ có nhiều năng lượng hơn để tập trung.

• Giảm bừa bộn: Giữ không gian làm việc gọn gàng.
• Tạo sự nhất quán: Luôn để các đồ vật (cặp sách, chìa khóa) ở cùng một vị trí.
• Giảm thiểu sao lãng: Bố trí bàn học quay mặt vào tường, thay vì cửa sổ hay nơi đông người. Cân nhắc dùng tai nghe chống ồn nếu cần.

Học Thông Qua Chơi: Trò Chơi Rèn Luyện Sự Chú Ý

Đối với trẻ em, vui chơi chính là công việc quan trọng nhất. Các chuyên gia trị liệu tận dụng sức mạnh của trò chơi để nhắm đến các kỹ năng điều hành và sự chú ý cụ thể một cách vui vẻ.

• Sàn nhà là dung nham (The Floor is Lava) Trò chơi này yêu cầu trẻ di chuyển từ điểm A đến điểm B mà không chạm vào sàn nhà bằng cách sử dụng gối, đệm và đồ nội thất. Có thể đặt ra một giới hạn thời gian để tăng thêm thử thách.
  • Kỹ năng được rèn luyện: Lập kế hoạch (làm thế nào để đi qua phòng?), quản lý thời gian (làm thế nào để hoàn thành trước khi hết giờ?), kiểm soát cảm xúc (giữ bình tĩnh dưới áp lực) và bắt đầu nhiệm vụ.
• Tôi đang đi dã ngoại (I’m Going on A Picnic) Đây là một trò chơi trí nhớ theo lượt. Người đầu tiên nói, “Tôi đang đi dã ngoại và tôi mang theo…” (ví dụ: táo). Người tiếp theo lặp lại câu đó và thêm một món đồ khác (ví dụ: “Tôi đang đi dã ngoại và tôi mang theo táo và bánh mì sandwich”).
  • Kỹ năng được rèn luyện: Trí nhớ làm việc (phải nhớ lại toàn bộ danh sách để chơi thành công).
• Thử thách một phút (Minute To Win It) Thiết lập một thử thách nhỏ và đặt hẹn giờ trong một phút. Ví dụ: yêu cầu trẻ xếp một chồng cốc nhựa thành hình kim tự tháp và sau đó xếp chúng lại thành một chồng duy nhất trong vòng 60 giây.
  • Kỹ năng được rèn luyện: Chú ý bền bỉ tập trung vào nhiệm vụ bất chấp áp lực thời gian), quản lý thời gian, lập kế hoạch, bắt đầu nhiệm vụ và kiểm soát cảm xúc.

Hình: trò chơi Sàn nhà là dung nham

Xây Dựng Kỹ Năng Từng Bước

• Chia nhỏ nhiệm vụ: Thay vì nói “dọn phòng đi”, hãy chia thành: “1. Bỏ quần áo bẩn vào giỏ. 2. Cất sách lên kệ.”
• Sử dụng Hỗ trợ Trực quan: Lịch trình bằng hình ảnh hoặc danh sách kiểm tra giúp trẻ dễ hình dung các bước.
• Đưa ra chỉ dẫn ngắn gọn: Thay vì “Chuẩn bị đi học đi”, hãy nói: “Bây giờ con đi đánh răng nhé.” Sau đó mới ra chỉ dẫn tiếp theo.
• Nghỉ giải lao có kế hoạch: Cho trẻ nghỉ 5 phút vận động sau 20 phút làm bài tập để “sạc lại” sự tập trung.

Hình: sử dụng hỗ trợ trực quan

Những Lợi Ích Con Bạn Có Thể Đạt Được

Khi trẻ tham gia HĐTL để cải thiện sự chú ý, những thay đổi tích cực sẽ lan tỏa đến mọi mặt trong cuộc sống:

• Thành công hơn trong học tập: Tiếp thu và xử lý thông tin ở trường hiệu quả hơn.
• Tự tin hơn: Cảm thấy mình có năng lực khi hoàn thành được những việc trước đây từng rất khó khăn.
• Tự điều chỉnh tốt hơn: Học cách quản lý cảm xúc và kiểm soát sự bốc đồng.
• Tăng tính độc lập: Tự xử lý được các công việc cá nhân, việc nhà và bài tập mà cần ít sự hỗ trợ hơn.
• Cải thiện mối quan hệ xã hội: Dễ dàng tham gia vào các cuộc trò chuyện, các trò chơi nhóm và kết bạn.

Kết luận: Một Hành Trình Hợp Tác

Hoạt động trị liệu là một phương pháp hỗ trợ thực tế, trang bị cho trẻ những công cụ cần thiết để thành công. Đây không phải là một giải pháp khắc phục nhanh chóng, mà là một hành trình xây dựng kỹ năng nền tảng một cách bền vững.

Quan trọng nhất, đây là một nỗ lực hợp tác. Bằng cách đồng hành chặt chẽ—giữa gia đình, nhà trị liệu, và chính đứa trẻ—chúng ta có thể tạo ra những thay đổi tích cực và lâu dài, giúp con tự tin bước đi trên con đường phát huy tiềm năng thực sự của mình.

Nếu bạn cảm thấy những chia sẻ này giống với câu chuyện của con mình, đừng ngần ngại tìm đến các chuyên gia Hoạt động trị liệu hoặc trung tâm can thiệp sớm để được tư vấn. Bắt đầu sớm có thể tạo ra sự khác biệt to lớn.

Minh Dat Rehab